Manuel Jabois: "A quen lle contarías ti que ves pantasmas?"

Avisa Manuel Jabois de que a súa última novela non está baseada en feitos reais, pero si en personaxes reais.  A partir de aí, o escritor e xornalista de Sanxenxo narra unha historia de amor e de desamor salpicada de experiencias extrasensoriais. O 5 de outubro chega ás librerías o peche dunha triloxía que pivota entre Galicia e Madrid, Mirafiori
 
O escritor e xornalista Manuel Jabois en Pontevedra. DAVID FREIRE
photo_camera O escritor e xornalista Manuel Jabois en Pontevedra. DAVID FREIRE

Antes de emprender novos proxectos na ficción escrita, Manuel Jabois (Sanxenxo, 1978) pecha con Mirafiori (Alfaguara, 2023) a triloxía que abriu con Malaherba (Alfaguara, 2019) e continuou con Miss Marte (Alfaguara, 2021). Os tres libros comparten escenarios, perfís de personaxes e xeito de narrar, configurando en conxunto un universo literario particular moi marcado pola identidade do autor. Non comparten entre si entramados narrativos. Son tres historias independentes. Amor e morte mestúranse nesta última, que chega ás librerías o 5 de outubro. Jabois comezou a súa carreira no Diario de Pontevedra en 1998, onde traballou ata 2013. Estivo dous anos en El Mundo antes de fichar por El País, onde asina dende 2015. O seu debut literario tivo lugar coa A estación violenta (Rinoceronte, 2006). Dende entón ten publicado catro novelas e cinco títulos de non ficción. Como columnista ten gañado, entre outros, os premios Julio Camba e Mariano de Cavia.

Con Mirafiori remata unha triloxía literaria?
Non me gusta chamarlle triloxía, aínda que si que é verdade que son tres historias que comparten un tempo e un espazo. É o mesmo universo e é a mesma maneira de achegarse aos personaxes, pero son tres historias independentes que coinciden con tres obsesións persoais: a da infancia e as primeiras veces, en Malaherba; a da adolescencia e a mentira e a verdade, en Miss Marte, e agora, a do amor, a desa viaxe que emprendes pensando que só é de ida e, de súpeto, tes que facer a volta. Como caer dende o espazo á Terra convencido de que iso acaba aí e ter que volver subir. Pero si, hai cousas en común. Iso que che dicía. E que todos os títulos comezan por M.

A triloxía M.
Se queres, si: a triloxía M. 

O Supermirafiori era o coche de meu pai. Facíame graza usalo. Eu prefiro un título que soe ben a un ‘Te recordaré siempre'

Non existe o máis alá. Os mortos xa non están. Pero a min faime a vida máis excitante pensar que podería pasar

Que pecha con Mirafiori, a marca dun coche.
Era o coche de meu pai, o Supermirafiori. Facíame graza usalo. Gústame o nome e gústame o título. Despois, o coche está presente nas distintas etapas da vida dos personaxes. Agora, se me preguntas se hai unha ligazón intensa do título coa novela, non.

Tampouco o había en Malaherba nin en Miss Marte.
Nunca pensei que o título tiña por que ter un vínculo tremendo coa novela. Que pode telo e ser magnífico, iso que gañas, pero ás veces simplemente ten que soar ben. Eu prefiro esta opción a cousas que se ven por aí como Te recordaré siempre ou No olvidaré tus ojos. Evidentemente é unha chiscadela a un elemento da historia, pero a novela non vai dun coche. 

Probablemente é a novela da triloxía que menos trama argumental ten. Diría que é a máis reflexiva das tres?
Non, non estou de acordo. Creo que a que menos trama tiña era Malaherba. A que máis, Miss Marte. Esta ten unha trama importante. Incluso diría que se desenvolven varias ao tempo. A historia parte dunha detonación que a min me resulta bárbara: que ti cos teus ollos vexas un suceso paranormal. Porque podes ter claro a quen lle confesarías algo tan tremendo como un asasinato ou algo tan íntimo como que levas 20 anos cunha amante, segredos que non lle contarías a ninguén, pero a quen lle contarías que ves mortos? A quen lle contarías ti que ves pantasmas? A quen lle contarías que basicamente poderías estar tolo con todo o que iso significa? Non me parece pouca trama. É un choque tremendo entre a realidade e iso que non debería acontecer, pero acontece. 

En cada historia hai algo de min, un esqueleto, unha carcasa, pero o bonito dunha novela é o xogo e poder fantasear

Tanto nun falecemento como nunha ruptura enfrontas un loito. Cunha diferenza: na morte, a persoa á que se estraña desapareceu e nunha ruptura, segue estando aí. É como un morto vivinte

"Esta novela no está basada en hechos reales. Esta novela está basada en personajes reales". Así recibe o libro a quen o empeza a ler.
Cando digo iso non estou falando da historia de amor dos protagonistas senón da parte da novela na que aparecen os pantasmas, que está baseada en historias que me contou xente real. Tampouco quero dicir que aquí haxa un traballo xornalístico. O que si hai son conversas con persoas que me contaron moitas das historias paranormais que saen na novela. Eu distorsioneinas e convertinas en ficción. Pero aí están esas historias que veñen pasando de avoas a nais e de nais a fillas. Que se mas creo? Non, non mas creo.

Unha das sorpresas da novela é precisamente atopar a un escéptico como vostede tratando estes temas.
Pero é que isto é unha novela. Se non, faría unha reportaxe. Collín todo ese material e metino nunha historia de ficción. Pero insisto, se me preguntas agora, despois de falar con elas, se creo que viron o que din que viron, aínda que recoñezo que me fascinaría que fose verdade e me encantaría, non o creo. E agora engádoche tamén que todas as experiencias paranormais que a xente cre que viviu terán unha explicación no futuro. Haberá unha resposta a esas experiencias. Será dentro de 50 ou de 150 anos, pero alguén poderá explicar que pasaba. A ciencia dará resposta. Non existe o máis alá. Os mortos xa non están. Pero algún día, para quen vexa un, haberá unha explicación. 

Porque o que si cre é que esas persoas ven o que din?
Cústame crer que non. Exactamen é iso: cústame pensar que non están dicindo a verdade. Hai demasiada xente á que lle pasou isto. Hai moitísimas experiencias parecidas. E que queres que che diga, a min faime a vida máis excitante pensar que podería pasar. Non son para nada un destes de que medo!, senón un de oxalá! 

Manuel Jabois. DAVID FREIRE
Manuel Jabois. DAVID FREIRE

Canto hai de vostede neste protagonista?
Insisto, cando digo que a novela está baseada en personaxes reais, refírome aos de Isolina e Valentina. Agora, algo de min tamén hai, claro. Sempre está o esqueleto. Un xornalista que vive a cabalo entre Galicia e Madrid... Sempre está esa carcasa. Eu que sei, nestes tres libros non me saía poñer que era de Cuenca. Creo que hai unha separación que ten que producirse de forma gradual entre o xornalista e o novelista. Penso que é moi difícil para alguén que me coñece como xornalista poñerse a ler unha novela miña que está escrita en primeira persoa e que o protagonista sexa de Cuenca. É máis lóxico, a pesar de non ser eu, recoñecer que algo de min hai. Con este personaxe podo ter tamén en común esa dispersión, esa ameaza permanente de catástrofe, pero pouco máis. E coa actriz, alguén podería pensar que quizais ese despegue da carreira profesional ao chegar a Madrid. O que pasa é que eu sempre considerei que o despegue da miña se produciu en Pontevedra. Despois gústame falar de Punta Vicaño, gústame falar de Paxariñas... Claro, porque son cousas que coñezo. Volvemos ao esqueleto. Son cousas xerais en toda a novela. As miserias dos personaxes son todas miserias miñas por exemplo. Unha novela é isto tamén. Se non, só escribiría xornalismo, que se fai para poñer todo exactamente como é e sinalar a quen pertence. O bonito da novela é o xogo, inventar e fantasear.

Nesta historia, a morte é enfrontada con certo humor, mentres que o amor se enfronta de xeito dramático. Para vostede é máis determinante un namoramento que calquera outra cousa?
Non, non ten que ver con iso. Unha novela tamén serve para que quen a lea viva as vidas que non pode ou non quere vivir e para que quen a escribe viva as vidas que non pode ou non quere levar. No meu caso, unha relación longa. Eu nunca tiven ningunha. Sen embargo, dende a miña primeira moza, sempre pensei que sería para toda a vida. Aquí temos unha relación amorosa que comeza con 16 anos e se prolonga durante outros 22. Quería meterme na pel de alguén que vive iso. E, despois, pois que tamén son un melodramático. A ver, en realidade, o desamor é un tema moi literario do que falaron todos os autores e autoras que coñezo e eu non enfrontara. E de súpeto penseino: que me marcou a min máis que o amor e o desamor? 

Nunca vou poder escribir outra vez do desamor coa crueza coa que escribín esta novela porque resultou que estaba recreando o que era un terremoto cando o chan comezou a moverse baixo os meus pés 

Resúltame máis divertida a literatura, pero o subidón e a adrenalina do xornalismo é brutal e incomparable

Marca máis un desamor que unha morte?
A min si. Teño 45 anos e só teño que lamentar a morte dun dos meus mellores amigos e dos meus avós. Non tiven a desgraza de que me morrese un pai, unha moza, unha irmá... Non vin a morte tan de cerca. Que se me entenda: evidentemente non estou dicindo que prefiro unha morte a un desamor. Dame mil desamores! O que digo é que eu non a coñecín tan de preto. Con todo, é moi interesante a conexión entre as dúas experiencias, que a hai. Nos dous casos se enfronta un loito. E nos dous pode ser brutal. Cunha diferenza: na morte, a persoa á que se estraña xa non está, non volverá porque desapareceu, mentres que nunha ruptura sentimental a outra persoa tampouco volverá, pero segue estando aí. Está presente. É como un morto vivinte. E encaixalo produce angustia... É complicado. E raro. 

É isto o mellor que escribiu? Algo disto puxo nas súas redes sociais.
Puxen que había páxinas aí dentro que son as mellores que escribín nunca. Pero é que eu sempre considero que o último que escribín é o mellor que escribín. Máis alá diso vou dicir que, en realidade, eu non sei se isto é bo ou malo porque nunca sei se é bo ou malo, pero si sei cando me deixo cousas ou non mas deixo, cando o dou todo e cando non o dou, e isto, de todo o que levo escrito ata o de agora, é do que máis satisfeito estou nese sentido. É dicir, dasme tres meses máis e non creo que fixera nada mellor. Se me dás máis talento, seguro, pero co que teño, isto é o que son capaz de facer agora mesmo. Dixen que hai aí páxinas que son as mellores que teño escrito e digo tamén que hai aí páxinas que son as máis verdadeiras que teño escrito, no sentido de verdade que dicía Hemingway: iso de que podes falar da morte ou do amor se o tes experimentado de preto, poñer nos teus personaxes cousas que sentiches ou estás sentindo. Iso é completamente imbatible e iso está aí. Nunca vou poder escribir outra vez do desamor coa crueza coa que escribín esta novela porque resultou que estaba recreando o que era un terremoto cando o chan comezou a moverse baixo os meus pés e todo comezou a virse abaixo ao meu arredor. O 80% desta historia estaba escrita antes de vivir unha ruptura real. Foi así. Escribín ese final como un vómito. 

Rematada Mirafiori, sente que inícia aquí unha nova etapa como escritor?
Si, si, totalmente. É así. Mira, este último ano descubrín unha cousa que me encanta e que quero facer máis no futuro, que é irme eu só a algunha parte a escribir. Fíxeno índome a Italia e a un sitio pequeniño de Málaga. Non de vacacións, senón a facer o que fago eu sempre, que en realidade é moi aburrido, erguerme cedo, pasear, escoitar música e escribir, pero con esa cousa de estar só en calquera sitio pequeno onde non te coñecen e podes ser calquera outro. Sentín unha plenitude total facéndoo e creo que me axuda a empaparme de cousas sobre as que despois podo escribir. En definitiva, que si, que quero probar outras cousas, escribir unha novela en terceira persoa e olvidarme do xornalista galego en Madrid como personaxe. E incluso quizais atreverme con algo máis longo. Veremos. Igualmente, se hai algo que me fai moi feliz actualmente, é saber que as outras dúas novelas que escribín se seguen vendendo, que non foron libros de moda unhas semanas e xa está. Alégrome no máis íntimo cando me chega que Malaherba se segue vendendo, que segue habendo lectores que se interesan por ela. Con Miss Marte pasa igual. Non venden moitísimo, evidentemente, pero aí están. Paréceme moi bonito. 

Segue atopándose cómodo entre o xornalismo e a literatura? 
Si, eu diría estou completamente acostumado. Repítoche o que levo dicindo dende sempre: resúltame máis divertida a literatura, pero o subidón e a adrenalina proporciónanma o xornalismo. Esa sensación de vertixe ante a publicación inmediata non a consigo doutra maneira. Quizais se algún día escribo Crime e castigo (ri). Non sei se se dará o caso. Pero esa felicidade adrenalínica de ter 20 minutos para escribir unha columna sobre o que sexa ou un par de horas para pechar unha reportaxe que tecleas a toda velocidade nunha terraza de merda pedíndolle a wifi ao camareiro para mandar o texto e velo na web aos tres minutos cos lectores reaccionando no mesmo momento é brutal. É incomparable. 

Hai xusto dez anos que marchou para Madrid. Está máis preto de volver ou de marchar, eu que sei, a Miami?
A Miami con Julio [Iglesias]? (ri) Quen sabe nada diso. Non teño nin idea de que vai pasar. Si que é verdade que fantaseo coa idea de vivir fóra de España quizais un ano ou dous. Gustaríame esa experiencia. Despois, a miña vida ideal pasaría por ter unha casiña ao lado do mar entre Sanxenxo e O Grove e pasar os invernos nela escribindo. Pero quen sabe o que pasará.