''Tiña como ambición encher un oco na literatura galega''

Con ‘Monte Louro’ constrúe Luís Rei o seu particular percorrido polo século vinte na vida dun home que vai queimando as etapas da posguerra ata rematar no ollo emigrante, o Bos Aires da galeguidade. O amor, a familia e a culpa son a santa trinidade dunha obra maior á altura dun dos máis grandes escritores da letras galegas.

Rei anda con tempo libre. Cesárono como xefe de Cultura da TVG nos novos ventos que veñen na Xunta de Galicia e remata, tamén por obriga, o programa que dirixía, Libro Aberto, o primeiro que a televisión autonómica lle dedicou a literatura ("O primeiro ano da emisión, no 85, houbo un dirixido por Freixanes. Desapareceu e non volveu. Co fin de Libro Aberto desde logo hai un mal comezo. Estaría ben unha reacción do sector, dos escritores, dos editores e libreiros reclamando a continuidade dese ou dun programa parecido na TVG") Mais non se lle escoita a este xornalista e escritor o discurso da paixón. Só con algunha pregunta concede un sorriso libre a interpretar. É noticia non pola política, senón polo seu traballo, ao que se lle vén de poñer selo de clásico, co que iso pesa. Luís Rei Núñez (A Coruña, 1958), pontevedrés de adopción, presenta hoxe Monte Louro, a novela gañadora do Premio Blanco Amor e editada por Xerais. Será no Café Moderno ás 20 horas, e estará con el o seu editor Manuel Bragado e Armando Requeixo, filólogo e crítico literario.

Puido titulala Rosebud.

Mais aquí non hai bola de neve. Aquí a función cúmprea un monte. Monte Louro está presente na infancia dese protagonista. E a paisaxe da infancia, e ese monte que a preside, convírtese na súa referencia mítica.

Os verdadeiros paraísos son os perdidos. Non sei se ese monte, como pasado que é, e polo tanto intocable, acaba por idealizalo o protagonista.

Non, pero el ao pasado, como a maior parte das persoas, pode que o teña idealizado ata certo punto, pero no pasado tamén están as pantasmas familiares e persoais. Nese pasado hai moitas cousas que condicionan a súa vida e que se converten case en motivos de tortura moral. El non chega a coñecer ao seu pai, porque despois de casar e de embarazar a súa nai, abandónaa, e aínda que reprocha ao seu pai o abandono tamén actúa da mesma maneira cando lle chega o momento de decidir.

Cando se converte en adulto.

A gran proba dos adultos é a elección. Cando un é neno non ten que elixir, todo vén dado. Ao chegar á idade adulta hai que elixir, hai que deixar cousas e quedar con outras. Cando lle chega ese momento, tamén deixa á nai. Ese abandono acompañarao toda a vida torturándoo.

Vén sendo unha biografía de ficción. Non queda nada no chan da realidade, vostede que vén de falar de Lugrís na súa última obra?

En parte está baseado na realidade. Como todo. Aquí cítase moito a Flaubert e o seu ‘Madame Bovary son eu’. Os libros do autor tamén son o autor, e aínda que non é a miña historia persoal si está inspirado o protagonista nun familiar que viviu unha situación semellante durante a infancia. Aínda que logo as vidas que siguen os dous son diferentes.

Vostede escribe ao protagonista, convive con el durante un tempo (longo, neste caso: é unha historia de case 700 páxinas), e despois, ao afastarse del, aprende?

Si, creo que si. Ademais, a lectura e tamén a escrita amplía o mundo das persoas. Estamos limitados a un tempo e a un espazo, e grazas á ventá dos libros o tempo manípulase, cámbiase, e podemos meternos na Roma do Imperio ou na España da conquista, ou na Guerra Civil. Viaxamos por paixases que non son nosas. Coma neste libro, a Bos Aires. A historia é tamén unha reflexión sobre a loita pola vida nas condicións que tiveron os emigrantes galegos que en riadas tiveron que abandonar o país e traballar e vivir en Bos Aires, moitos deles condenados a non volver.

Ten que sentir calquera home de vida ordeada unha certa emoción ao crear estas tormentas, fóra ademáis do seu tempo.

Si, desde logo. Si o vivo. Eu teño unha vida pautada, tamén, pero cos sobresaltos que ten todo o mundo, e cos mesmos altibaixos. Escribindo, aínda con máis. Normalmente se escribe sobre situacións límite. A vida da rutina dá literatura, pero é máis difícil que dé unha literatura...

Tería máis mérito escribir 700 páxinas dun home que esperta, marcha cara ao traballo e volta cear coa muller.

Si... Ben, a min gústame escribir. Non é un sacrificio especial. O que pasa é que co tempo un disciplínase máis, e non escribe sempre. Ás veces un escribe máis cando non ten un papel diante porque está pensando, que no momento de facelo. E todas as experiencias propias e cercanas dos demáis acaban nutrindo a literatura.

Nunha obra así supoño que tomará notas para non perderse.

Eu si. Hai xente que non. Eu necesito mapas para sentirme seguro e pisar terra firme. Pero como cada quen organice o traballo e a artesanía de escribir é indiferente. O importante é o resultado. O que si fago é documentar bastante os libros: con lecturas, testemuñas, películas, fotografías, arte, música... Gústame, e quizáis por iso, aínda que buceo no pasado (porque escribir é reordear a memoria) é un pasado que está na raíz do tempo presente. Non me remonto máis alá de cincuenta anos atrás, pero si fago o de volver atrás, porque é imposible contar o que nos pasa hoxe sen saber de onde vimos.

Cando en Galicia se emprende unha aventura de tantas páxinas e determinadas proporcións, fálase da gran novela da literatura galega. Pasou con Caneiro (A vida nova de Madame Bovary), con Rivas (Os libros arden mal). E con vostede? Xerais xa di que o seu libro vai para clásico.

Son cousas que se as din os demais, é bonito escoitalas. Eu quería satisfacerme a min mesmo. En parte, tamén, aínda que iso influíu menos, tiña como ambición encher un oco que ao meu ver existía na literatura galega. Cando empecei coa idea deste libro non saíran os de Caneiro e Rivas. A narrativa galega é de libros curtos, de relatos, onde hai grandes mestres. E de novelas non moi longas. A mellor novela da literatura galega, con todas as reservas, é A esmorga, de Blanco Amor. Eu cando tiven unha historia que me pedía unhas dimensións determinadas, dixen: ‘Vou tentar facelo’.

A súa escrita é un valor moral? O seu estilo literario representa unha certa ética?

Si, desde logo. A prosa medida e honrada é a cortesía mínima dun autor cos seus lectores. Ti podes presentarte de calquera maneira, case salvaxemente, diante dos demáis, ou podes presentarte ordenando todo e ofrecéndoo da maneira más limpa posible. E esa limpeza persoal e mesmo moral é a que da o coidado co que un traballa as páxinas.

Para escribir hai que vivir?

Tamén escribir é vivir. O traballo de inventar un mundo, e as súas persoaxes, conleva vivir aí dentro. E ben, dicía Machado: «Se canta lo que se pierde». Un vive, e no tempo que lle chega a nostalxia recupera o vivido coa escrita.

A pregunta: como vai a literatura galega?

Como ao resto de literaturas. Quizáis aquí débelle máis á docencia, porque a maioría dos autores son profesores, e iso xera unha demanda que cubren eles mesmos. Moitos empezaron coa literatura infantil porque non atopaban libros en galego para nenos. E iso non é algo do que poidamos presumir. Unha literatura normalizada non viviría tanto dos libros que se impoñen nos institutos e nos centros escolares. De autores estamos como calquera literatura, pero non hai lectores. Calquera política de promoción do libro implica a promoción da lectura. Eu a promoción da lectura non a entendo como cunha ampaña publicitaria que se lle da a unha axencia que resolve con mellor ou peor fortuna un anuncios. A lectura incentívase desde as bibliotecas. En parte das bibliotecas particulares que os bos lectores van facendo, e desde logo desde as bibliotecas públicas. E non se consegue unha boa rede de bibliotecas públicas poñendo pasta e construindo en todos os lados bibliotecas, que ademáis están todas construidas. En vilas e parroquias hai centros escolares, hai colexios, hai institutos..., e sempre que haxa alí bibliotecarios atendendo xa está. O que hai que facer e fornecelas de libros e poñelas en mans de profesionais. Aí é onde habería que facer a labor de promoción da lectura.

Que pensa da política lingüística da Xunta?

Preocupante. O que leva é a dividir a sociedade, sexa en dúas metades ou en dous tercios contra un. Pódese dicir o que se queira, ser máis ou menos nacionalista, pero pensar que o castelán está en perigo en Galicia... Non hai nada máis falso. Se algo está en perigo é a supervivencia do galego. Así que facer algo para defender o castelán en Galicia non pode conducir a nada bo.

Comentarios