Blog

A terra oculta

Entendo a literatura da natureza como unha vangarda incesante
[Manuel Rivas]

Sempre ao asexo do que acontece sobre a liña do horizonte, ese arame da expectativa do porvir que intuiu Manuel Rivas dende ben cedo, cando comezou a artellar a súa obra literaria pegada a un traballo xornalístico que lle mantiña as orellas ergueitas, como un lobo fronte á inquedanza e, neste caso, fronte a unha realidade do cotiá que atinxía a diferentes situacións humanas que ían dende o social ao natural, do urbano ao rural, e baixo as coordenadas establecidas polo ceo e a terra.

Ese elo entre o pouso do escritor e a vertixe da redacción fixo que entre todas as súas liñas, neses brancos que son como abismos do imprevisible, xurdise unha especie de corrente interna, unha descarga permanente que fai da literatura un espazo no que chantar os pés na terra, recuperada como patrimonio de todos nós e non como un mero soporte das nosas vidas.

Ruth Matilda Anderson_194117
Nena leiteira de Ruth Matilda Anderson que ilustra a capa de 'La tierra oculta'

Aquela imperecedoira nena leiteira que fotografara Ruth Matilda Anderson, cos seus pés descalzos sobre unhas lousas de frío granito, é un estremecemento que se mantén aínda hoxe firme ante os nosos ollos, dende a súa inmensa dignidade. Boca da terra. Pel e pedra que semellan falar dunha identidade común e dunha relación natural co noso territorio como parte dunha natureza salvaxe que nos leva á emoción e tamén a "onde a vida treme de medo, asombro ou risa. Aí é onde escribo", afirma Manuel Rivas nun texto que nos introduce no volume que a editorial Alfaguara vén de publicar baixo o título de La tierra oculta, e que para a súa capa escolleu, de xeito ben atinado, esa imaxe feita nos anos vinte pola fotógrafa norteamericana na súa famosa xeira galega.

O libro acolle algúns deses títulos que, máis alá do seu relevante papel na traxectoria literaria do autor coruñés, amosan a temperá existencia dese lóstrego interior que xa nos falaba da condición da natureza como manuscrito da terra no que escribimos as nosas vidas, ao tempo que anunciaban ese porvir de emerxencia no que estamos instalados ante o insistente empeño na nosa propia extinción, así como do que nos rodea, e que, ano tras ano, acadou un maior protagonismo na escrita, tanto en prosa como en verso, de Manuel Rivas.

Atopamos nesta nova configuración territorial, parcelaria dunha alma literaria, libros como Un millón de vacas, Os comedores de patacas ou En salvaxe compaña, traducidos ao castelán, e nos que se desborda aquela intuición da resistencia da palabra que resitúa todo un contexto de oralidade, de contos e lendas, de palabras a carón da lareira mentres as sombras facían da caverna familiar todo un teatro expandido polas súas paredes nunha permanente tensión entre realidade e imaxinación. Voces baixas que obrigaban á escoita, a manter un estado de alerta que co tempo converteuse en masivo. Mayday, mayday! é o berro que xorde dos textos e manifestos máis recentes do escritor, aínda abraiado ante a capacidade aniquiladora do ser humano.

Manuel Rivas exerce daquela como unha Torre de Hércules, un faro humano que alumea na procura dunha razón que nos volva a facer partícipes da solidariedade co territorio, e para iso a literatura foi xermolo, e así se comproba con todos estes relatos reunidos, revisados de novo polo autor, traducidos por el na súa maior parte e o resto por Dolores Vilavedra, nunha conversión ao castelán que busca espallar, como esas sementes que voan polo aire ata atopar o seu lugar no mundo, a condición de literatura da natureza, da que, cando moitos deles se escribiron non eramos aínda conscientes da súa relevancia, nin moito menos da súa condición de finitude e que agora tería que ser motivo de desasosego en todos nós.

Nesta emerxencia planetaria na que vivimos, como a define o autor, na que nos cremos tan modernos e avanzados, a palabra, unha das nosas ferramentas máis antigas, seguramente sexa a derradeira táboa de salvación á que suxeitarnos. Manuel Rivas fai da palabra parte desa vangarda incesante en que se converte unha literatura da natureza que agora acada importancia máis aló do puramente literario, o que xa tiña, senón que se converte nun "tempo de mostrarse", como escribira Luís de Camões, un tempo de rebeldía no que os trescentos corvos de Xallas volven a ser un coro peiteado polo vento para, co seu bater de ás, berrar contra todo isto, contra a inxustiza e a barbarie que cada vez enche de xeito máis mesto o noso mundo e no que só un cortexo de vagalumes pode supor un belisco de esperanza nas orelas da escrita.

Comentarios